Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσίασε στο Μουσείο του στην Αθήνα ένα αφιέρωμα στον διακεκριμένο καλλιτέχνη Γιάννη Ψυχοπαίδη, με τίτλο «Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης. Αυτά που κράτησα», για σχεδόν 5 μήνες και ενώ η έκθεση έκλεισε πριν από λίγες ημέρες εμείς φροντίσαμε να κρατήσουμε τις αναμνήσεις και μια ιδιαίτερη ξενάγηση για όσους δεν κατάφεραν να την επισκεφθούν.

Η έκθεση ήταν ένας περίπατος στην καλλιτεχνική πορεία του Γιάννη Ψυχοπαίδη από το 1962 έως σήμερα, μέσα από 70 έργα. Ιδιαίτερη σημασία συνιστά το γεγονός ότι πρόκειται για έργα τα οποία ο ίδιος ο καλλιτέχνης επέλεξε να κρατήσει για την ιδιωτική του συλλογή και προσφέρουν μια σπάνια, εσωτερική ματιά στο έργο και τις επιλογές του.

Μέσα σε 20 διαφορετικές ενότητες κάνουμε ένα ταξίδι στον προσωπικό κόσμο του καλλιτέχνη. Μια προσωπική συλλογή που όπως ο ίδιος ο Ψυχοπαίδης εξομολογείται «ένα ένστικτο τον έκανε να τα κρατήσει, κάτι σαν παρέα». Όλα αυτά τα έργα δημιουργούν ένα μια χρονολογική αφήγηση μιας και μιλάμε για ενδεικτικά έργα διαφορετικών περιόδων.

Σε ηλικία 17 ετών και λίγο πριν μπει στη Σχολή Καλών Τεχνών ο Ψυχοπαίδης είχε ήδη αρχίσει να δημιουργεί και αυτά τα πρώτα έργα βρίσκονται στο 1ο κεφάλαιο αυτής της περιήγησης μέσα στο προσωπικό του σύμπαν. Εικόνες από το αστικό πεδίο, από τη γειτονιά που μεγάλωσε, το Κολωνάκι, εικόνες από την ίδια τη ζωή ενός 17χρονου.

Η 2 η ενότητα είναι τέμπερες σε χαρτί, με τυπικούς αστούς της εποχής και μια σειρά από γυμνά επηρεασμένα από τα μαθήματα ανατομίας που έως τότε παρακολουθούσαν οι σπουδαστές στη Σχολή Καλών Τεχνών. Γυναικεία πορτραίτα που μέσω της αναστροφής εξιδανικεύουν ή και όχι τη γυναίκα που απεικονίζουν. Ένα πορτραίτο «υπό παραγγελία» που επιστρέφεται πίσω, αναδομείται και μένει κοντά του για όλα αυτά τα χρόνια.

Από το 1970 που μένει στο Μόναχο, έπειτα στο Βερολίνο και τις Βρυξέλλες, οι ιστορικές επιρροές και οι νέοι δρόμοι στη Δύση βρίσκονται μέσα στη δουλειά του καθώς έμεινε και δούλεψε εκεί σε μια τόσο σκληρή αλλά και ανθίζουσα εποχή. Η έντονη πραγματικότητα σε ανοιχτό διάλογο με την ιστορία της τέχνης και τους μεγάλους δασκάλους, το άτομο και η κοινωνική ομάδα. Όλα όσα τέθηκαν στο τραπέζι ξανά και ξανά μέσα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Με αναφορές από το ιστορικό παρελθόν και τις εικόνες του σήμερα που προβάλλονταν, ο Ψυχοπαίδης σχολιάζει ένα μέλλον που σήμερα μοιάζει βέβαιο πως ήρθε και θα έρθει ξανά.

Δεκαέξι χρόνια μετά (1986) ο Ψυχοπαίδης θα μεταβεί στις Βρυξέλλες, εκεί οι επιρροές του αναδεικνύονται εκ των έσω. Βλέπουμε εικόνες με επιρροές από τον σουρρεαλισμό, τον βέλγικο συμβολισμό και την αρτ νουβώ. Σύγχρονες αναφορές στις σκηνές πολέμου του Γκόγια ενώ μαίνεται ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία. Έργα με επιρροές από τον αγγλικό πολιτισμό που φιλοτεχνήθηκαν στο Λονδίνο, όσο ζούσε εκεί ο Ψυχοπαίδης. Διαρκείς αναφορές, μέσα στο έργο του, στους μεγάλους δασκάλους που τον συντρόφευσαν σε όλη του τη ζωή.

Αρχές του 1990 επιστρέφει στην Ελλάδα, ως καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών, εδώ μπορεί να ασχοληθεί με τις εγκαταστάσεις, κάτι που στη διαρκή κίνηση των προηγούμενων χρόνων ήταν δύσκολο. «Η ποικιλία του, ως καλλιτέχνης είναι απόρροια της παιδείας του» θα σχολιάσει ο Κυριάκος Κουτσομάλλης – Διευθυντής του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή.

Όλα τα έργα του Ψυχοπαίδη είναι μια ολόκληρη έρευνα που αποκαλύπτεται κάθε φορά που πλησιάζουμε, ένα φως απαλό στο βάθος μιας ολόκληρης σύνθεσης που την κρατάει ζωντανή. Έργα γεμάτα σχόλια, σκέψεις και παρατηρήσεις. Εκτός από την ζωγραφική του δεινότητα ο Ψυχοπαίδης καταθέτει ή συλλέγει και εντάσσει τρισδιάστατα αντικείμενα που τα μεταμορφώνουν σε απτά κειμήλια μιας έρευνας ή της ίδιας της ζωής μας. Η αρχαιότητα δεν λείπει από τα έργα του, τα μοντέρνα κινήματα αλλά και το ίδιο το παρόν όπως αυτό συμβαίνει στο εδώ και στο τώρα.

Ο Ψυχοπαίδης με βαθιά συγκίνηση απευθύνεται σε αυτούς που κρατάνε την αφήγηση και την αλήθεια ζωντανή. Αν σε αυτούς «φτάνουμε» τότε κερδίσαμε, κι εμείς και ο καλλιτέχνης.